Młodzi mieszkańcy regionów węglowych na ogół nie kwestionują potrzeby odejścia od surowca, ale niewiele wiedzą o planowanych inwestycjach, dostępnych formach wsparcia i możliwościach przekwalifikowania. Oczekują przede wszystkim atrakcyjnych miejsc pracy, lepszej edukacji i transportu oraz wiarygodnej wizji rozwoju po zakończeniu wydobycia – wynika z raportu przygotowanego na zlecenie Polskiej Zielonej Sieci.
Publikację „Sprawiedliwa transformacja oczami młodych. Przykład Wielkopolski Wschodniej i Bełchatowa” opracowali dr Justyna Orłowska i Miłosz Zarzycki. Od maja do lipca 2026 r. przeprowadzili indywidualne wywiady pogłębione z kilkudziesięcioma osobami w wieku 18–23 lat.
– Transformacja regionów węglowych to nie jest tylko sprawa zamykania kopalń i elektrowni. To pytanie o to, czy młodzi będą mieli gdzie pracować i czy zechcą związać z tymi regionami swoją przyszłość, czy młodzi będą chcieli w Bełchatowie i Wielkopolsce Wschodniej zostać albo do nich wrócić po studiach – mówiła podczas prezentacji raportu Joanna Furmaga, prezeska Polskiej Zielonej Sieci.
Konin i Bełchatów – dwa etapy zmian
Raport pokazuje różnicę między aktualnymi etapami zmian w obu regionach. W Koninie młodzi częściej mówili o skutkach już zachodzącej transformacji: wygaszaniu kopalń, utracie miejsc pracy i doświadczeniach rodzin górniczych. Część respondentów zwracała uwagę na zanik więzi i lokalnej tożsamości związanej z górnictwem. W Bełchatowie wypowiedzi częściej dotyczyły przyszłości i obaw o to, co stanie się z miastem po zakończeniu wydobycia. Wielu badanych wskazywało elektrownię atomową jako możliwy nowy impuls gospodarczy dla regionu.
– Młodemu pokoleniu z okolic Bełchatowa i Konina przyszło podejmować decyzje na temat własnej przyszłości w epoce zmierzchu węgla brunatnego. Celem tego raportu jest wsłuchanie się w głos młodzieży z powiatu bełchatowskiego i konińskiego – tłumaczy dr Justyna Orłowska, współautorka raportu.
Chcą zostać, ale wyjeżdżają
Młodzi z obu regionów są emocjonalnie związani z miejscem zamieszkania. Cenią bezpieczeństwo, spokojniejsze tempo życia, bliskość rodziny i znajomych. Jednocześnie większość badanych nie planuje rozwijać kariery zawodowej w Bełchatowie lub Koninie — wyjazd do większego miasta jest przez nich traktowany jako racjonalna decyzja związana ze studiami i pracą.
– Początkowo planowałem wyjechać gdzieś, gdzie łatwiej znaleźć pracę. Ale zostałem ze względów rodzinnych. Zresztą wyjazd z Konina nie był moim marzeniem. To dobre miejsce do życia, choć na pewno przydałoby się tutaj więcej opcji na spędzanie czasu wolnego – opowiada Cezary Kurzawiński, do niedawna drużynowy lokalnej harcerskiej drużyny wędrowniczej.
– Gdyby Konin miał takie perspektywy zawodowe, jakich oczekuję, to może zamieszkałabym bliżej rodziny – mówi jedna z uczestniczek badania.
Młodzi chcą współdecydować
Zdaniem bohaterów i autorów raportu potrzebna jest stała, zrozumiała i skierowana do młodych komunikacja na temat transformacji. Młodzież nie powinna być traktowana jedynie jako odbiorca kampanii informacyjnych, lecz jako uczestnik procesu, partner do rozmowy. Autorzy proponują m.in. młodzieżowe rady i panele poświęcone transformacji, warsztaty projektowania przyszłości regionu oraz konsultowanie inwestycji finansowanych z Funduszy Europejskich.
– Młodzi z regionu Bełchatowa i Konina chcieliby zostać w swoich rodzinnych stronach. Ale wyjeżdżają – nie tylko ze względu na niepewne perspektywy zawodowe, ale również dlatego, że nie ma tutaj wielu opcji spędzania czasu wolnego. Włodarze regionów odchodzących od węgla powinni wziąć głos młodych pod uwagę przy planowaniu inwestycji – zauważa Alina Pogoda, specjalistka ds. sprawiedliwej transformacji w Polskiej Zielonej Sieci.
Jak czytamy w podsumowaniu raportu: „Sprawiedliwa transformacja powinna ostatecznie prowadzić nie tylko do zastąpienia jednych źródeł energii innymi czy stworzenia nowych miejsc pracy w miejsce likwidowanych. Jej powodzenie będzie zależało od tego, czy regiony węglowe pozostaną miejscami, w których kolejne pokolenie będzie chciało się uczyć, pracować, zakładać rodziny i angażować się w życie lokalnej społeczności”.
Źródło: Polska Zielona Sieć (komunikat prasowy, 1 października 2026)
